Tips bij rouwverwerking

Dé manier om te rouwen, bestaat niet. Rouwen is een persoonlijk proces. Er staat ook geen tijdsbestek voor.

Misschien zou je het liefste in je bed willen blijven liggen. Of misschien wil je juist vluchten in je werk of bezigheden om het verlies niet onder ogen te hoeven zien.

Probeer een balans te vinden tussen enerzijds toch een beetje te blijven doen in de buitenwereld, en anderzijds door ook tijd te nemen om stil te staan bij je gemis, je verdriet te uiten en te rouwen.

Deze tip gaat over alle belangrijke relaties in je leven. Ik heb deze tip bij rouw ingeleverd, maar deze tip kan ook bij liefde staan.

Ik kreeg deze tip van een collega, toen ik net had gehoord dat mijn vader binnenkort zou komen te overlijden. Hij had onderstaande woorden op een kaartje geschreven, en schoof deze naar me toe. En wat een troost gaven ze me.

Je wordt geboren om te leven
en dat moet je zelf doen
Houd van je geliefden alsof morgen niet bestaat
want in feite bestaat morgen niet

Verliesverwerking doet ieder op zijn eigen manier.

Verlies en rouw is voor niemand geheel hetzelfde. Waar de 1 graag alleen is, wil de ander praten. Hier is niets mis mee maar het kan wel voor problemen zorgen als dit niet wordt geaccepteerd. Vergeet elkaar niet. Deel wat jij nodig hebt. Wees er voor elkaar. Durf je kwetsbaar op te stellen.

Een verlies hoeft niet te worden geparkeerd. Is niet perse na een jaar klaar. Een verlies draag je met je mee. Altijd. De heftigheid veranderd. Het plek geven is niet wegstoppen. Verwacht niet van iemand dat het na zoveel tijd wel klaar is en er niet meer over gesproken dient te worden.

Verlies mag er zijn en is een wezenlijk onderdeel van het leven!

Voor de mensen die ik verloren heb, is er een bijzonder plekje in mijn huis. Een plekje met een foto en wat dierbare herinneringen en een kaarsje maakt het voor mij compleet.

Elke dag sta ik zo even voor deze plek en praat ik zachtjes met de persoon die niet meer met mij is. Het geeft me de ruimte om dat wat nog gezegd mag worden uit te spreken.

Ik heb daarna zelf de gewoonte om op mijn eigen manier een kort gebed uit te spreken en mijzelf en de ander al het goede te wensen, waar men ook is en wat er ook gebeurd is. Soms is dit moeilijk.

In dat geval vraag ik in mijn gebed om steun om te kunnen dragen wat er is.

Op het moment dat er een ingrijpend verlies plaatsvindt, heeft dat effect op beide partners. Dat kan het verlies van een dierbare zijn maar ook verlies van gezondheid of werk. Als iemand dusdanig vastloopt kan het volgen van therapie een goede optie zijn.
Te vaak zie ik dat die therapie individueel gericht is en de partner niet betrokken wordt. Maar het verlies en hoe daarmee om te gaan heeft effect op beide partners. Hoe houd je de onderlinge verbinding in stand als je zelf in een overlevingsstand staat? Hoe kun je de ander ondersteunen als je zelf kwetsbaar bent en genoeg hebt aan jezelf?
Het is belangrijk om ook samen en in verbinding te rouwen, te verwerken en elkaar te erkennen voor de impact van het verlies.
Het risico bestaat anders dat de onderlinge verbinding verloren gaat en uiteindelijk hiermee de relatie.

Regelmatig ontstaan er problemen in relaties doordat een van beiden of beiden door een rouwproces gaan. Als je al genoeg hebt aan jezelf, om overeind te blijven in jouw proces, dan is het heel lastig om ook nog oog te hebben voor de ander. Om af te stemmen. En misschien zelfs om te weten of aan te voelen wat je zelf van die ander nodig hebt, laat staan erover in gesprek te gaan.
Vaak komen ook oude patronen hierbij onder een vergrootglas te liggen. Wat er al was aan irritaties, wordt nog eens uitvergroot. Daarom is het niet altijd duidelijk wat nou de oorzaak is van het gedoe in de relatie.
Spelen er bij jou ook problemen in de relatie en zouden die kunnen komen door rouw? Zoek dan een relatietherapeut die hierin gespecialiseerd is. Want rouw vraagt een andere aanpak.

Zo rond de jaarwisseling is een mooie tijd om eens stil te staan, terug te kijken en vooruit te blikken. Maar dat is niet altijd fijn.
Terugkijken kan ook betekenen dat je een jaar achter je laat waarin je bepaalde verliezen geleden hebt.
Vooruitkijken kan onzekerheden met zich meebrengen.
Hoe doe je dat binnen je relatie? Zijn jullie in staat om dat samen te doen? Om samen te rouwen of om ruimte te geven om te rouwen?

Wil je hier begeleiding bij, neem dan eens contact op met een rouwtherapeut.

Levend verlies ontstaat als het een verlies betreft waar je steeds opnieuw mee geconfronteerd wordt. Bijvoorbeeld als je kind een beperking heeft, als je chronisch ziek wordt of als je partner dementie krijgt.
Je kan het rouwproces niet afronden omdat de veranderende situatie steeds vraagt om je opnieuw te verhouden tot het verlies. Denk aan de situatie dat je jongste kind het oudere kind met de beperking 'inhaalt', als je steeds weer opnieuw stukjes van je gezondheid en daarmee zelfstandigheid in moet leveren. Of als je door de dementie stukje bij beetje afscheid moet nemen van je partner.

Het is lastig om te rouwen om levend verlies omdat het geen vaststaand verlies betreft. Dat maakt het verschillend van bijvoorbeeld verlies door overlijden. Niet moeilijker of minder moeilijk maar anders.
Het is belangrijk om de impact van het verlies te erkennen en dat het heel normaal is dat je er zoveel last van hebt. En het heeft dus een naam: Levend verlies.

Rouwen doe je nooit alleen. Je rouwt altijd in relatie tot of samen met anderen. Door je verlies te delen, kun je er voor jezelf mee aan de slag.
Toch doe je het ook heel alleen, omdat jij jouw moet zien te vinden binnen jouw rouwproces. En dat kan heel verschillend zijn van de manier van de ander, van je partner bijvoorbeeld. Ook al hebben jullie dezelfde gebeurtenis, hetzelfde verlies meegemaakt, toch kunnen jullie er misschien heel anders mee omgaan. Lukt het om naast je eigen proces ook oog te hebben voor de ander? Om van elkaar te respecteren dat je het ieder op je eigen manier doet?
Zo niet, blijf daar niet mee zitten en zoek hulpl

Als je een ingrijpende gebeurtenis hebt meegemaakt in het verleden, kun je deze voor je gevoel destijds goed verwerkt hebben. Waardoor deze misschien niet echt een rol speelde in je relatie. Soms is het zo dat oude verliezen getriggerd worden door een gebeurtenis in het hier-en-nu. En dan ineens is dat oude verlies wel aanwezig in je relatie. Hoe ga je daar samen mee om? Wil je dat het van jou blijft? Heb je hierin iets nodig van je partner?
Hoe dan ook, probeer met elkaar in gesprek te blijven, zodat het niet tussen jullie in komt te staan. En soms is het fijn als een relatietherapeut met jullie meekijkt om jullie daarbij te helpen.

Als je als weduwnaar / weduwe een nieuwe partner treft en met hem of haar weer gelukkig bent, kan juist op dat moment de rouw om je overleden partner weer de kop op steken. Dat begrijpen we zelf niet altijd. Hoe kan het, net nu je het geluk weer hebt gevonden, dat je verlies weer bovenkomt?
Juist bij het aangaan van een nieuwe relatie wordt je ook weer geconfronteerd met herinneringen aan hoe fijn het is met iemand samen te zijn, hoe fijn het was met je overleden partner. Dat zegt helemaal niks over je nieuwe relatie. Deze nieuwe relatie kan natuurlijk nooit de plek van je overleden partner innemen, dan kan nooit de bedoeling zijn.
Het is zo mooi als het naast elkaar kan bestaan. Dat je tegelijkertijd kunt rouwen om wat er niet meer is en kunt genieten van deze nieuwe relatie. Door dat samen aan te gaan en samen te bespreken, kan deze nieuwe relatie er alleen maar sterker door worden.
Geef elkaar de ruimte en zoek op tijd hulp als je er samen even niet uit komt.

Als je vertrouwen beschadigd wordt dan lijkt het proces wat je doormaakt erg veel op een rouwproces. Ook hierin zitten de fases van ontkenning ('klopt het werkelijk wat ik hoor' of 'hoe heb ik dit niet kunnen zien'), boosheid (over het onrecht wat je is aangedaan), onderhandelen (feitelijk handelen met de informatie die je hebt en zakelijk omgaan met en het controleren van de ander), daarna volgt intens verdriet, onmacht, schuldgevoel (?) en van daaruit te komen naar een vorm van acceptatie. Ik heb op de puinhopen gestaan, ik heb puin geruimd en wie weet heb ik er ook nog wat nieuws door ontdekt en nu kan ik verder. Het kan een heftig proces zijn. Hulp bij nodig? Neem contact met me op!

Als we verliezen meemaken in ons leven, tekenen die ons. Ze kunnen invloed hebben in hoe we naar de toekomst kijken en hoe we in relatie staan tot de mensen om ons heen. Soms zorgen eerdere verliezen ervoor, dat je het lastig vindt om je weer te hechten, bijvoorbeeld aan een nieuwe partner. Deze zou immers ook uit je leven kunnen verdwijnen. Hoe ga je hier mee om? Maak je dit bespreekbaar met je partner?
Het heeft hoe dan ook invloed op je relatie. Merk je dat het je relatie in de weg staat, neem dan contact op met een relatietherapeut. Het zou zonde zijn als je naast je verlies / verliezen ook nog je (nieuwe) partner dreigt te verliezen.

Soms is je partner niet meer degene op wie je viel dertig jaar geleden. Hij was bijvoorbeeld jouw rots in de branding, je keek tegen hem op. Jij was zelf onzeker nog en had moeite om je staande te houden in het leven.
Nu ben je aardig zelfstandig of noem je het autonoom en zie je eerder hoe hij op jou is gaan leunen.
Je bent je rots kwijt en dat doet pijn. Dat is een verlies. Ook al heb je hem niet meer zo hard nodig. Maak ruimte voor dit verlies en besef dat jij gegroeid bent en voor een nieuwe uitdaging staat!

Wanneer je je partner hebt verloren, dan begint een rouwproces. Dat is hard werken, niet 'alleen maar verdriet hebben'. Want voor jou begint een heel ander leven. Een leven zonder partner. Dat betekent voor iedereen iets anders. Het hangt er namelijk van af hoe de relatie was, die je met je partner had.
Wat wel nieuw is, is dat je het nu zelf moet doen. Je toekomst opnieuw vormgeven. Niet meer "wij gaan later..." Dat moet veranderen in een zin die begint met "ik". Soms weet je na zoveel tijd samen niet meer precies wat jij wilt, wat jij nu wilt voor deze toekomst die er zo anders uitziet dan je had verwacht. En dat is dan het werk: Je mag jezelf opnieuw uitvinden. Opnieuw bedenken wat je wilt, in een tijd dat je fundamenten staan te schudden. Daar kun je best wat hulp bij gebruiken...

Als je samen iemand verliest, allebei afscheid moet nemen van een geliefde, wil dat niet altijd zeggen dat je ook samen door het rouwproces kunt gaan. Je hebt ieder zo je eigen behoeften en timing om bezig te zijn met je verlies. In een periode van rouw is het al moeilijk om uit te vinden wat je zelf nodig hebt, laat staan dat je ook nog open kunt staan voor wat je partner nodig heeft. Juist in deze tij d is het o zo belangrijk om elkaar ruimte te geven en je eigen ruimte te nemen. Om in gesprek te blijven hierover, zodat je van elkaar weet en begrijpt dat er verschillen zijn in hoe jullie omgaan met het verlies en dat die verschillen er ook mogen zijn.

Vinden jullie het lastig om hierover in gesprek te gaan en wil je hierbij ondersteuning? Neem dan eens contact op met een relatietherapeut.

Iedereen rouwt anders. De een heeft bijvoorbeeld behoefte om veel te praten, de ander zoekt vooral afleiding. Dat verschil maakt dat het soms heel lastig is om elkaar te (blijven) vinden in een rouwproces. Er zijn niet voor niks veel relaties die kapot gaan na een ingrijpend verlies.

Weet dat er mensen zijn die jullie hierbij kunnen helpen. Die met jullie in gesprek kunnen gaan over wat je ieder nodig hebt in je eigen rouwproces en hoe je elkaar ruimte kunt geven en toch in verbinding kunt blijven.

Een man komt in mijn praktijk en het eerste wat hij zegt is dat hij geen prater is. Een half jaar geleden is hij zijn vader verloren door een medische fout bij een routine-operatie. Hij was heel close met zijn vader.
Sindsdien gaat het niet goed met hem. Hij kan er niet over praten met zijn vrouw, hij wil haar niet tot last zijn zegt hij.
Daarmee doet hij zichzelf te kort maar ook zijn vrouw. Daarmee wordt hun relatie uitgehold. Door zijn verdriet en boosheid met haar te delen kan hij zich gehoord voelen en kunnen ze hun relatie verdiepen.

Rouwen is liefde hebben voor jezelf.

Rouwen is heel hard werken

Frenk van der Linden heeft een mooi, indringend boek geschreven over de scheiding van zijn ouders en het omgaan met de rouw.
Het boek heet: "En altijd maar verlangen".
De liefdeoorlog van mijn ouders.

Boeken tip
'Psychologie van een gebroken hart' van Akke-Jeanne Klerk.
Akke-Jeanne Klerk laat zien dat je dit pijnlijke proces kunt omzetten in persoonlijke groei.
Door de pijn ten volle te ervaren en te voelen, zet je de deur open naar een nieuwe vrijere manier van leven.
Een echte aanrader!

Als je partner een rouwproces doorloopt, heeft dat veel impact op de relatie. Ook voor jou, als partner, kan de rouwperiode daardoor een moeilijke tijd zijn.
Niets lijkt diegene te interesseren: activiteiten, vrienden, uit gaan, seks, hobby's of vakantie... het wordt allemaal met hetzelfde gebrek aan enthousiasme ter kennisgeving aangenomen. Als partner vraag je je misschien wel eens af of jullie relatie nog wel belangrijk is voor de ander.
Die relatie zou wel eens juist nú extra belangrijk kunnen zijn voor je partner, ook al merk je daar weinig van.
Gelukkig ben je niet helemaal machteloos. Er zijn dingen die je kunt doen voor je rouwende partner. Je kunt de pijn van het verlies niet minder maken, maar wel sneller voorbij laten gaan. Moedig je partner maar aan actief met het verlies bezig te zijn. Ga er maar van uit dat alles bijdraagt aan de verwerking: praten (alsmaar weer opnieuw), spullen uitzoeken, huilen, lachen, rituelen, plaatsen bezoeken en vooral herinneringen ophalen.

Wat als je partner je vertrouwen diepgaand heeft geschonden. Hoe bouw je dan weer vertrouwen op?
Dat begint vaak bij boosheid toelaten om vervolgens het verdriet te voelen en te rouwen over het verlies. Verlies van het vertrouwen dat jullie zo mooi hadden opgebouwd. Het is belangrijk om niet in je eentje boos te zijn en te rouwen, maar om dit juist met je partner (die het verlies teweeg heeft gebracht) te delen. Vaak blijkt dan dat ook je partner lijdt en rouwt om het geschonden vertrouwen wat hij/zij teweeg heeft gebracht. Dit kan de start zijn van het herstel van vertrouwen.

Alles wat je nog niet gezegd hebt aan een overleden dierbare kun je alsnog uiten. Door brieven aan diegene te schrijven en in de loop van de tijd alles te zeggen wat je nog graag had willen zeggen. Wanneer alles gezegd is kun je de brieven verbranden en daarmee je proces van uiten afronden.

Stel dat je iemand tegenkomt, iemand op het oog hebt of misschien al verliefd bent, hoe pak je dat dan aan? En voel je je wel eens schuldig ten opzichte van je overleden partner?

Het zegt iets over de liefde die je nog steeds voelt voor hem of haar. Druk die gevoelens niet weg. Over de liefde, die van vroeger en die van nu. Gun jezelf deze nieuwe gevoelens en wees mild voor jezelf.

Erken dat de relatie met je overleden partner altijd een onderdeel van jou zal zijn. Geef het een plek in je hart. Praat erover, hang een mooie foto op, hij of zij mag er elke dag zijn. Sluit de relatie niet af, veel gezonder is het, de overleden persoon op een positieve manier ‘mee te nemen’ in het verdere leven. Hij of zij kan nog aanwezig zijn in gezamenlijke doelen die je voortaan alleen nastreeft.

Op deze manier zorg je ervoor dat je niet alle potentiële partners vergelijkt met je overleden partner. Je gaat niet op zoek naar een vervanging, maar maakt ruimte voor een hele nieuwe partner. Iemand die op een andere manier goed bij je past. En praat over deze nieuwe liefde met je familie en vrienden. Schaam je niet voor je verliefdheid, maar geniet er van en laat anderen weten dat het voor jou een positieve wending is. Hopelijk en waarschijnlijk gunt je omgeving je dit nieuwe geluk ten volle.

Dagboek.
Tijdens een rouwperiode kan het waardevol zijn om een dagboek bij te houden. Natuurlijk hoef je er niet iedere dag in te schrijven, maar op de momenten waarop je het voor jezelf belangrijk vindt om erbij stil te staan.

Later kun je het terug lezen en dan kan het je verbazen hoever je al uit het dal (op)geklommen bent en dat kan perspektief bieden op de momenten waarop je denkt; ''ik kom echt niet verder momenteel"
Dan lees je hoe sterk je bent dat je dat bereikt hebt.

De fasen van rouw

Je geliefde verliezen, een toekomstdroom die vervliegt gaat vaak gepaard in meerdere fasen. Het is behulpzaam om je hiervan bewust te zijn.

De fasen, die voor het eerst beschreven zijn door Elizabeth Kübler-Ross, verlopen niet lineair. Sommige mensen slaan fasen over. Anderen blijven lang in één fase hangen of hernemen een eerdere fase. Ook verlieservaringen uit het verleden bepalen mee hoe iemand vandaag omgaat met rouw.

De fasen zijn:

Ontkenning: “Dit gebeurt niet bij mij.”

Ontkenning is een bewuste of onbewuste weigering om de realiteit onder ogen te zien. Het is een natuurlijke vorm van zelfbescherming. Het helpt om zelf te bepalen in welk tempo het verdriet wordt toegelaten. We laten niet meer binnen dan we aankunnen. Sommige mensen blijven echter opgesloten in deze fase.

Woede: “Waarom met mij?”

Als de waarheid tot iemand is doorgedrongen ontstaat er vaak boosheid. In deze periode is de rouwende meestal moeilijk te benaderen. Onder de woede ligt de pijn.

Marchanderen: ”Ik beloof een betere persoon te worden als...”

In deze fase probeert men te onderhandelen. Men belooft het één te doen als er iets anders tegenover staat. Men denkt bijvoorbeeld "Als ik vanaf nu heel aardig ben voor iedereen, dan kan ik vast mijn kinderen nog wel zien opgroeien". Veelal is de hoop (op herstel) een grote drijfveer.

Verdriet en depressie: ”Ik geef het op.”

Wanneer men de realiteit begint te accepteren komen gevoelens van verdriet, spijt, angst en onzekerheid naar boven. Vaak dienen ook verliezen uit het verleden zich weer aan. De rouwende is bijna niet meer te bereiken. Men kan behoefte hebben aan het steeds weer uiten van het verdriet. Op de bodem van het verdriet ligt vaak woede. Onderdrukte woede is vaak de oorzaak van een depressie.

Aanvaarding: “Ik ga verder met mijn leven.”

Als iemand voldoende tijd en vaak ook enige hulp heeft gehad om door de genoemde fasen te gaan begint men de realiteit te accepteren. Er komt berusting en men kan onthechten, loslaten. Loslaten is niet hetzelfde als vergeten. Het is het verlies een plaats geven in het leven en verder gaan.

Vaak hoor ik in mijn sessie's dat echtparen niet meer met elkaar kunnen verbinden.

Praat met elkaar wat je zo raakt van de ander en waar je je kwetsbaar voelt.

Probeer echt te luisteren naar elkaar zonder dat je gelijk gaat oordelen. Mijn tip is blijf met elkaar praten hoe moeilijk het soms ook is.

Tim Overdiek beschrijft in zijn boek 'Tranen van liefde' het rouwproces na het plotselinge overlijden van zijn vrouw, moeder van hun twee jonge kinderen.

 

Hij beschrijft de doffe pijn van de eerste momenten, het continue vallen en opstaan, de wanhoop die hem en zijn zoons vaak onverwacht overvalt.

 

Maar het boek kent ook vrolijke momenten, bijvoorbeeld als ze herinneringen ophalen aan hun vrouw en moeder. Een aanrader!

Niemand rouwt op dezelfde manier. Soms kunnen partners elkaar niet meer vinden tijdens een rouwproces omdat de manieren van rouwen te ver uit elkaar liggen.

Probeer elkaar te begrijpen. Durf je kwetsbaar op te stellen naar elkaar. Vertel hoe het voor jou is en sta open voor hoe het voor de ander is. Probeer elkaar te vinden zonder over grenzen te gaan.

Een hulpmiddel om elkaar beter te begrijpen kan zijn het tekenen van een verlieslijn. Neem een vel papier en teken hierop ieder een lijn met pieken en dalen over hoe voor jou het proces verloopt. Soms voel je je beter, soms slechter, soms zit je in de doe modus en soms in de passieve modus.

Sterkte!

Denk niet dat 'het' overgaat. Dit zou misschien niet eens moeten... rouwen is een werkwoord waar je in het begin veel van ervaart, het knagen, het verdriet, het verlangen. Dan langzaam zachter wordt in de wetenschap dat het leven doorgaat en opgepakt moet worden.

 

Het wordt nog zachter met de tijd om opeens weer op te vlammen. Het is een vorm van gedenken.

‘Verslaafd aan liefde’ werd geschreven door Jan Geurts.

Hij legt daarin uit dat we vaak signalen van de ander verkeerd uitleggen en ten nadele van onszelf of de relatie uitleggen

De moeite waard om te lezen.

Rouwen is hard werken. Emoties zijn vermoeiend. Laat dat je wat je voelt er zijn en deel het met anderen.

Rouwen om je relatie

Als je je relatie verliest dan kan dit een enorm diep rouwproces op gang brengen. Of dit nu door een scheiding komt of door een overlijden, in beide gevallen heb je te maken met een rouwproces wat bestaat uit verschillende stadia en verwerkingsfasen.

Het is goed om te beseffen dat gevoelens van verdriet, angst, boosheid, lamgeslagen zijn, ontkenning, woede daar allemaal bij kunnen horen.

Praat er over zodat je niet in een depressie belandt. Vraag hulp als je er niet meer zelf uit kan komen.

Luister naar de ander zijn emoties.

Helaas kan ik het verhaal niet meer terug vinden, maar in mijn hoofd blijft het me bij. In een spiritueel verhaal las ik het advies om het grootste geluk te beleven en de grootste pijn te overleven eenzelfde mantra nodig is: "Ook dit gaat voorbij."

Ik vind dit een mooie zin. Deze zin heeft mij veel gebracht. Daarom deel ik deze zin.

Heb je van dichtbij een overlijden meegemaakt en merk je dat dit invloed heeft op je relatie? Dat is niet raar, het gebeurt heel vaak.

Mensen verschillen in de manier waarop ze omgaan met moeilijke situaties in hun leven. Een overlijden van een naaste is een zeer ingrijpende gebeurtenis.

Het kan goed zijn dat je partner en jij daarop anders reageren. Je kan dan het gevoel hebben geen steun te hebben aan elkaar en je kunt kritisch zijn over de reactie van de ander.

Probeer te accepteren dat mensen verschillend rouwen en geef elkaar hier de ruimte voor.

Liefdesfilosoof Jan Drost heeft pas een nieuw boek geschreven: als de liefde voorbij is.
Het is een persoonlijk en universeel verhaal over liefde. afscheid nemen en opnieuw beginnen.

Een echte aanrader voor mensen in de rouw na een verbroken relatie.

Het verliezen van een partner is zeer pijnlijk en verandert je leven ingrijpend. Je ervaart pijn, verdriet, eenzaamheid. Maar ook je relaties met de mensen om je heen veranderen, moet je alles opeens helemaal alleen doen en alleen beslissen.

Vaak begrijpen de mensen om je heen je niet (helemaal). Wat vaak heel prettig is, is meedoen aan een lotgenotengroep. Hier vind je mensen die hetzelfde hebben meegemaakt als jij, die met een half woord je wél begrijpen. Je kunt elkaars verhaal horen, gevoelens delen en ook tips uitwisselen.

Rouwen hoort bij het leven; iedereen maakt het wel eens mee.

Een belangrijk iemand uit je leven verloren, geen kinderen kunnen krijgen, moeten veranderen van job, ... het zijn allemaal momenten in ons leven die we een plaats dienen te geven.

Maak ruimte voor dat moment van plaats geven, maar maak ook ruimte om weer door te gaan.

Nog een kleine tip: draag het niet alleen.

Vaak hebben we een kritisch stemmetje in ons hoofd wat van alles vindt van wat we doen en wat we niet doen. Het geeft een oordeel over onszelf en dat is vaak niet helpend.
Weet dat je brein niet altijd nuttige informatie geeft. Die interne criticus hebben we allemaal in ons, maar die hoeven we niet altijd ruimte te geven. Je mag overwegen wat deze aangeeft en of je hier wel of niet iets mee wilt doen. Het gaat hier om het maken van een bewuste afweging. Jij bent de baas, niet je criticus.

Levend verlies is een bijzondere vorm van rouw. Anders dan bij rouw na afscheid door een overlijden bijvoorbeeld, is het bij levend verlies zo dat het een steeds terugkerend proces is. Er is geen duidelijk definitief einde. Bij levend verlies kun je denken aan verlies van gezondheid of verlies van een relatie. Dat maakt het soms heel lastig, omdat je je er steeds weer toe moet verhouden. En dat kan binnen een relatie voor gedoe zorgen, omdat je dat allebei op je eigen manier doet, mogelijk op een andere manier.
Willen jullie hier eens over sparren, neem dan gerust contact op.

"Je luistert niet om te helpen.
Je helpt… door te luisteren. Je luisterspier kan je oefenen.
Luisteren betekent dat je je beschikbaar maakt voor de ander.

Probeer oordeelbewustzijn te zijn tijdens het luisteren
Oordelen hebben we allemaal – en dat is helemaal niet erg.
Maar probeer ze tijdens het luisteren even te parkeren.
Zo ontstaat er écht ruimte voor de ander.

Geregeld krijg ik de vraag of het zin heeft om extra ondersteuning te vragen in de periode voorafgaand aan een overlijden. Dat heeft zeker zin.
Op het moment dat je weet dat iemand gaat overlijden door bijvoorbeeld ziekte, komen er allerlei emoties los. Vaak gaat de overleefstand aan en komen we in actie. We gaan regelen en zorgen en vinden het lastig om daarnaast ook te vertragen en te voelen wat de hele situatie met ons doet.
Oude patronen in de onderlinge relatie worden versterkt en ieder gaat op zijn eigen manier om met de situatie en emoties die opgeroepen worden.
Hoe zorg je in deze situatie goed voor jezelf en je dierbare van wie je afscheid moet nemen? Wat hebben jullie nodig en lukt het om in verbinding te blijven? Om te zeggen wat je nog wilt zeggen?

Wees je bewust in persoonlijke verschillen in het omgaan met emoties en laat iedereen hierin zijn eigen weg vinden. Probeer momenten van vertragen en rust in te plannen zodat je kan voelen wat er voor emoties spelen. Zoek steun in je omgeving en probeer te praten over hoe het met je gaat.
Je kunt niet in het voren rouwen zoals ze zeggen, het echte rouwproces komt pas op gang na het daadwerkelijke verlies. Maar het proces in aanloop naar een overlijden genereert ook verlies en dus rouw. Als je hier op een goede manier mee om kan gaan en met een goed gevoel afscheid kan nemen, dan helpt dat het op gang brengen van een gezond rouwproces na het overlijden.

Als er sprake is van een verlies bij een van jullie beiden, moet je dat ieder op je eigen manier verwerken. Het kan dat jullie manieren ver uit elkaar liggen en dan kan het moeilijk zijn om elkaar te begrijpen, om elkaar hiervoor ruimte te geven.
Probeer toch in contact te blijven, bespreekbaar te maken hoe het voor jou werkt en hoe voor de ander, wat je van elkaar hierin nodig hebt.

Iemand in rouw is vaak enorm vermoeid. Moe, uitgeput, geen energie terwijl je overdag mogelijk tot weinig komt.
Rouwen wordt wel eens vergeleken met het lopen van een marathon. Het beleven van emoties kost enorm veel energie, je staat altijd aan als het ware en daarnaast staat onze filter om prikkels van buitenaf te filteren wagenwijd open. Hierdoor komt alles binnen en moet je veel meer verwerken en dat kost meer energie.
Mensen die ik spreek verwachten vaak niet dat ze zo vermoeid zijn maar het is een facet wat onlosmakelijk verbonden is met rouw. Je kunt het niet versnellen of omheen werken, het beste wat je kan doen is het respecteren en erop meebewegen. Je lijf en geest zijn keihard aan het werk!

Het boek Traumasporen is absolute aanrader. Vertaald uit The body keeps the score. Heel belangrijk boek om te lezen.
We zijn meer dan een (eenvoudige) diagnose. Veel van de ziektes en ongemakken kennen hun oorsprong uit het verleden.

In tijden van rouw ligt er nog een verlies op de loer, namelijk dat je elkaar als stel kwijtraakt. Omdat je elkaar niet begrijpt bijvoorbeeld.
Probeer met elkaar in contact te blijven. Praat openlijk met elkaar over jullie gevoelens, zelfs als ze verschillen. Rouwen doet ieder op zijn eigen manier, maar samen rouwen vraagt om wederzijds begrip, ruimte en geduld. Luister zonder te willen oplossen — er gewoon zijn is vaak genoeg.

Verlies verwerken is ontzettend belangrijk. We verliezen vaak meer dan we bewust zijn. Iemand verliezen die je dierbaar is, herkennen we wel als verlies. Maar daarbij gaat bijvoorbeeld ook nog iets anders verloren. Je toekomstbeeld, je hoop, je zekerheid, je samenzijn en zo voort. Er is meer te rouwen dan je denkt soms. Toch is erin blijven hangen niet effectief. Dus als het kan, zodra het kan, ga je een plek en tijd creëren voor je rouw. Waar je ruimte en tijd hebt om te voelen, liefst met aandacht van iemand erbij. Die niet oordeelt en bang is. Zorg dat je goed ontlaadt....zodat je echt iets van de ruis op de lijn kwijt raakt. Dan, als het genoeg is, ga je er weer bij weg. Dan laat je het weer even los. Dat is gemakkelijker als je weet dat je er straks weer opnieuw plaats en tijd voor maakt. Je kunt het inplannen, of een mooi item zoeken dat je associeert met dit verlies... dan is dat de hint er even tijd voor te nemen....of aandacht voor te vragen. ER naarTOE en er weer bij WEG....Dat geeft mogelijkheden.

Rouw ontstaat na een impactvol verlies. Denk hierbij aan verlies van een dierbare, van gezondheid, werk of een relatie. Het verlies raakt zo omdat het gaat om iets wat je heel dierbaar is, je voelt je ermee verbonden en is daarmee een deel van jou.
Op het moment dat je dat kwijtraakt verlies je dus ook een deel van jezelf en raakt het aan jouw identiteit. Jouw fundament en wat jou tot jou maakt.
Je kunt rouw hiermee zien als de prijs die we betalen voor liefde of het aangaan van een betekenisvolle relatie. "Rouwen is liefde" aldus Manu Keirse.

Het proces van rouwverwerking heeft onder andere als doel het aanvaarden van het verlies en het verweven van het verlies in je verdere leven. Hierbij is het belangrijk dat je voor jezelf ontdekt wat het verlorene voor je betekende en wie je bent zonder. Daar raakt het aan jouw identiteit.

Vaak wordt in de literatuur gesproken over fasen in de rouw. Veel mensen die rouw hebben ervaren, herkennen helemaal geen fasen. Rouw is ook geen to-do-lijstje wat je af kunt vinken wanneer het klaar is. Accepteer dat je misschien wel altijd zult blijven rouwen. Dat kan ook een troost zijn. Er is geen begin en geen einde. Er is geen tempo. Er is alleen nu.

Waarom relatietherapie bij rouw?
Rouw is zelden synchroon. Waar de één wil praten, trekt de ander zich terug. Waar de één huilt, gaat de ander ‘door’. Dit verschil in coping kan leiden tot misverstanden, frustratie of het gevoel dat je er alleen voor staat.

Relatietherapie helpt stellen:

elkaars rouwproces te begrijpen, zonder te oordelen;

te leren communiceren, ook als emoties intens zijn;

ruimte te maken voor verdriet, zonder elkaar te verliezen;

en samen betekenis te geven aan het verlies.

Tips bij rouw in een relatie – met of zonder therapie
1. Erken elkaars rouwstijl
Iedereen rouwt anders. De één praat veel, de ander verwerkt in stilte. Probeer niet te oordelen over de ander, maar wees nieuwsgierig: “Hoe is dit voor jou?”

2. Wees eerlijk over je gevoelens
Je hoeft niet "de sterke" te zijn voor de ander. Het delen van je verdriet, boosheid of angst kan de band verdiepen.

3. Vermijd het fixen van elkaars pijn
Je hoeft het niet op te lossen. Soms is er geen advies nodig—alleen een arm om iemand heen of een luisterend oor.

4. Plan bewuste momenten samen én apart
Samen rouwen is belangrijk, maar eigen ruimte ook. Geef elkaar ademruimte zonder verwijt.

5. Houd de verbinding levend
Kleine gebaren van liefde, aanraking of aandacht helpen om niet te verzanden in alleen maar verdriet.

6. Zoek tijdig hulp
Als je merkt dat je elkaar niet meer bereikt, veel ruzie hebt, of juist in stilte langs elkaar heen leeft, is relatietherapie een veilige plek om weer met elkaar in gesprek te komen.

Wat kun je verwachten van relatietherapie bij rouw?
Een neutrale ruimte waarin jullie beider verhalen gehoord worden.

Begeleiding in communicatie, zodat pijn niet omslaat in afstand of conflict.

Rituelen of oefeningen die helpen bij gezamenlijke rouwverwerking.

Versterking van de verbinding, ook in moeilijke tijden.

Tot slot
Rouw is niet iets wat je ‘oplost’. Maar je kunt wel leren hoe je samen rouwt zonder elkaar te verliezen. Relatietherapie biedt handvatten om ook in verlies elkaars steun en rustpunt te blijven.

Als je in een rouwproces zit, kun je wel eens overgevoelig zijn voor hele kleine dingen. Over een dop die niet op de tandpasta zit of sokken die langs de wasmand liggen. Normaalgesproken vind je het al irritant, maar stap je er overheen. Nu je in rouw bent, kun je het niet laten gebeuren.
Mensen in rouw leggen onbewust bijna alles onder een vergrootglas. Wat mensen in hun omgeving doen of niet doen, wat ze zeggen of niet zeggen, het komt allemaal harder binnen.
Als jij dat herkent bij jezelf of iemand om je heen, maak het bespreekbaar en hou een beetje rekening met elkaar.

Wounds never heal, they just grow older. De meeste verliezen die je in je leven lijdt 'verwerk' je niet. Ten minste, niet in de zin die in het algemeen spraakgebruik geldt: dat het dan achter de rug is. Rouwen is een beweging die in jou gebeurt en waar je zelf ook invloed op hebt. Rouwen is een beweging waarin je je weer opnieuw tot het leven moet leren verhouden met het verlies wat je hebt geleden. Het verlies blijft altijd met je meegaan, maar de emotionele lading wordt langzaam minder. Het is een golf die langzaam afvlakt. Laat niemand je de gekkigheid aanpraten dat je het na een jaar (of welke andere periode ook) moet hebben verwerkt. De vraag is eerder: kun je je leven weer oppakken, richting geven en zo door de tijd heen ook ontdekken dat je weer eens blij bent, vreugde kent of even niet gedacht hebt aan diegene die je hebt verloren.

Wat vaak zorgt voor gedoe in een relatie, is als we elkaar niet begrijpen. En als er sprake is van rouw, is het soms nog lastiger om elkaar te begrijpen omdat we niet altijd beseffen wat er bij onszelf en bij de ander gebeurt.
Het boek 'Helpen bij verlies en verdriet' van Manu Keirse kan hier bij helpen. Het geeft uitleg en tips over hoe je met jezelf en met elkaar kunt omgaan.
Rouwen doe je immers niet alleen, je hebt elkaar hier bij nodig.

Vaak zitten partners in een negatieve vicieuze cirkel met elkaar. Ze snakken naar een liefdevolle aanraking van de ander, maar ze wachten tot de ander hen eerst aanraakt. Ze geven niet totdat ze hebben ontvangen. Als beide partners vinden dat de ander eerst moet geven, kan het soms lang wachten worden op elkaar.
Het vreemde is: als je geeft, dan ontvang je eigenlijk meteen ook. In de liefde is er eigenlijk geen onderscheid tussen geven en ontvangen. Dus: als je iets nodig hebt van de ander. Geef dit dan zelf. Wil je een aanraking? Raak de ander aan. Wil je aandacht? Geef aandacht.

Als je je hand brandt, dan trek je je hand snel weg. Dit is een reflex dat ervoor zorgt dat je jezelf niet te erg verbrandt. Als wij emotionele pijn voelen, hebben we de neiging om van de pijn weg te gaan. We doen er alles aan om ons te verdoven. Door bijvoorbeeld hard te gaan werken, veel alcohol te drinken of een andere vermijdingsstrategie. Je pijn vermijden blokkeert niet alleen de pijn, het blokkeert ook positieve gevoelens.
Niemand leert ons dat naar de pijn toe te gaan een gezondere manier is om met pijn om te gaan. Voelen waar de pijn zich in je lichaam bevindt, en bij die pijn blijven met je aandacht en ademhaling zorgt uiteindelijk ervoor dat je kunt ontspannen en ook positieve gevoelens kunt toelaten.

Rouwen doen we allemaal op onze eigen manier. En jouw manier kan anders zijn dan die van de mensen om je heen. Hoe ga je daar dan mee om? Hoe laat je de ander in zijn waarde, maar zorg je ook goed voor jezelf, voor wat jij nodig hebt om te leren omgaan met je verlies? Dat kan een ingewikkeld proces zijn, want zijn weerslag heeft op jouw relatie met de mensen om je heen.
Als dit leidt tot problemen in jouw relatie(s), blijf daar dan niet mee rondlopen en zoek iemand die jullie hierin kan begeleiden.

Een impactvol verlies vraagt om een nieuwe verbinding met wie of wat je verloren bent. Het gaat immers niet over loslaten maar over anders vasthouden. Een zogenaamd 'linking object' kan helpen in het voelen van die verbinding. Dat kan een sieraad zijn van de overledene, zijn of haar geurtje wat je opdoet of een foto die je met je meedraagt. Het kan je een gevoel van troost of nabijheid geven.