Tips bij communicatieproblemen

Communication enhancer
There are also 3 ways you can enormously boost the quality of the communication:
1- Listening actively, with attention, with the focus on what it is said as opposite to what you are going to say next.
2- Slow down, take the time to let the information find a place in your mind, being really heard and understood, connect with the other.
3- Ask question about what you have heard to understand even better, to avoid assumption, to go deeper.

You may have notice the simplicity of these 3 enhancers of the communication, hopefully this will be of encouragement to start using them in your own way and enjoy the benefits of better communication in all areas of your life.

De verbinding herstel je samen
Help elkaar emotioneel in balans te blijven, je naar de ander te wenden en op elkaar af te stemmen
Een relatie herstellen heeft niet alleen te maken met het herkennen en stoppen van destructief gedrag.
De 2e stap is actief samenwerken om een sterke en duurzame emotionele verbintenis te creëren.
Afstand doen van oude ideeën , proactief worden en alert zijn op kleine scheurtjes in de emotionele verbinding, hierdoor worden partners emotioneel ontvankelijk en betrokken en dit leidt tot een innige band en tot meer stabiliteit.

Een goed huwelijk vraagt goed samen-werken. Het heeft net als professioneel samenwerken, betrokkenheid, goede communicatie en op zijn tijd een constructief verschil van mening nodig om stand te houden. Want of je nu samenwerkt met collega’s in de zorg, bij een hip reclamebureau werkt of op een grijs kantoor zit – succesvol samenwerken begint altijd met één ding: communicatie. Ik maak het graag concreet met een paar gouden regels voor succesvolle communicatie en samenwerken/ leven.

Allereerst: Succesvol samenwerken is niet ieder je eigen taken oppakken en dan maar hopen dat het gezamenlijke resultaat er goed uitziet. Het is ook niet dingen inslikken omdat je geen zin hebt in discussies. En ook niet om elk kleine dingetje zeuren en erover moeten praten.

Echt succesvol samenwerken in een huwelijk is eigenlijk net zoals op je werk met collega's omgaat. Streef niet naar los van elkaar prima functioneren. Maar ga voor: samen sta je extra sterk.
Samen krijg je nog meer gedaan, wordt het werk (of het leven) leuker, leer je meer van fouten, krijg je inzicht in wat je goed kunt en wat beter kan, en kom je zo tot betere en leukere resultaten.

Het is ook net zoals een pizza. Courgette, paprika en tomatensaus zijn los van elkaar best oké. Maar pas als je al die unieke elementen combineert op een goed knapperige bodem krijg je een resultaat waar iedereen blij van wordt. Dat is de smaak, het gewenste resultaat, dat je wenst in een relatie of huwelijk.

Als je de samenwerking in een relatie goed aanpakt, dan brengt dat veel goede sfeer en werpt dat zijn vruchten af.
Dit levert het je bijvoorbeeld op:

1. Je bespaart tijd. Ieder doet waar hij goed en efficiënt in is. Daardoor ben je niet uren kwijt aan ontdekken hoe iets werkt waar je weinig van snapt.
2. Je hoeft niet alles alleen te doen. Daardoor passen alle zaken en verplichtingen die je moet / en wilt veel beter in de agenda. Het kost veel minder tijd als je maar een gedeelte hoeft op te pakken.
3. Je hoeft niet overal goed in te zijn. Ieder focust op waar die goed in is en jullie maken gebruik van elkaar voorkeuren en talenten.
4. Je kunt samenwerkend leren. Want je steekt nog eens wat op van mensen die een andere achtergrond en visie. En het is fijn bij oplossingen zoeken, als niet iedereen er hetzelfde in staat. Juist discussies leiden tot de beste ideeën.
5. Je hebt een “vangnet”. Handig als je er een keer zelf niet uitkomt en wilt overleggen. Maar ook prettig als je snotterend thuis op de bank ligt en je partner iets van je kan overnemen.
6. Samen zien jullie meer. Laten we eerlijk zijn: we vinden vaak onze eigen ideeën de beste. In werkelijkheid zijn ze dat niet altijd. Hoe fijn is het om te kunnen overleggen? Zo voorkom je dat je je ergens blind op staart...

Voor succesvol samenwerken heb je mensen nodig die verschillend zijn. Want die hebben verschillende talenten en expertises. Oh ja, en natuurlijk ook een iets ander karakter en eigenaardigheden.

En wat verder belangrijk is bij samenwerken? Communicatie, feedback en inzet sowieso! En voor goede relatieprestaties en een vlekkeloze communicatie in samenwerken is verder nodig:

1. vertrouwen in en op elkaar. Op elkaars inzet, op elkaars betrouwbaarheid, en op elkaars openheid als er iets speelt. Achterdocht en controle zijn een no go.
2. Jullie gaan conflicten aan. Conflicten vermijden is niet aardig; het is vooral onhandig. Frustraties zijn ook voelbaar als je ze niet uitspreekt. Bovendien kun je de samenwerking in je relatie juist verbeteren door dingen aan te kaarten. Ga erover in gesprek en kom tot een oplossing.
3. jullie zijn allebei betrokken. Elke partner / gezinslid (zonder uitzonderingen!) voelt zich betrokken bij de samenwerking en bij het doel. Iedereen is geïnteresseerd in wat anderen doen, blijft graag up-to-date over hoe het gaat en is gedreven om het doel te behalen.
4. Ieder neemt persoonlijke verantwoordelijkheid. Oftewel: je neemt jouw taken serieus, zet je ervoor in, houdt je aan de afspraak en stelt vragen als je iets niet snapt. Alles om maar tot een goed resultaat te komen. Trouwens, persoonlijke verantwoordelijkheid nemen betekent ook fouten toegeven en zelf aan de bel trekken als je bijvoorbeeld in de knoop komt met je afspraak.
5. iedereen heeft dus aandacht voor het gezamenlijke resultaat. Dat gaat voor op pronken met individuele prestaties. Je vraagt dan ook proactief hoe het er voor je partner voor staat en laat het weten als iets niet lekker loopt bij jou. Alles om tot een goed resultaat te komen.

Aan die 5 tips voor een goede samenwerking voeg ik nog 2 extra must do’s toe:

6. Geef je feedback altijd constructief en deel zowel negatieve als positieve feedback uit. Maar doe dat vanuit jouw eigen gevoel.
7. Stel je assertief op. Wees dus duidelijk (op een respectvolle manier) over wat jij vindt en wat je nodig hebt en draai daar niet omheen.

Veel succes en plezier met deze succesvolle samenwerkingsprincipes!
Heb je toch wat hulp nodig om dit passend te vertalen in jouw relatie
dan ben ik graag beschikbaar...
M@rion

• Probeer de standpunten en gevoelens van je partner te begrijpen. Toon empathie.
• Erken elkaars perspectieven, zelfs als je het er niet mee eens bent.

Grofweg kun je de communicatie met je partner indelen in functionele en gevoelsmatige uitwisseling. Soms ben een goed functionerend team met effectieve communicatie, maar zodra je even niet lekker in je vel zit, of je raakt bij elkaar gevoelens, wordt er gezwegen, verhuld, komt er een toon van afstand of verwijt. Misschien blijf je rond praktische zaken nog steeds goed functioneren, en toch is er ergens een gevoel van gemis of onvrede.
Soms is juist het gebrek aan functionele communicatie, zoals rond afspraken en verantwoordelijkheden, wat kan leiden tot negatieve gevoelens en uitingen.
Het leren inbrengen van zowel je gevoelens, als je wensen en plannen zal in veel gevallen tot meer openheid, beter functioneren en meer verbinding leiden.

Als je een intiem gesprek met je partner wilt voeren is luisteren het belangrijkste element. Als jij kunt luisteren, zonder oordeel, écht luisteren, ben je er voor je partner, voelt hij/zij zich gekend en is er daarna ook ruimte om naar jou te luisteren.

Een defensieve houding laten varen is heel moeilijk als we kritisch of boos benaderd worden. We luisteren dan automatisch naar datgene waar we het niet mee eens zijn.
1. Probeer toch echte te luisteren. Dat doe je door uitsluitend te luisteren om te begrijpen wat de ander bedoelt. Niet onderbreken, niet in discussie gaan, niet corrigeren, niet je eigen kritiek uiten. Dat komt later wel.
2. Stel vragen over wat je niet begrijpt, vraag om concrete voorbeelden. Maar maak er geen kruisverhoor van.
3. Zoek iets waar je het mee eens bent. Als je niets vindt, zeg dan dat je het fijn vindt dat de ander zo openhartig is en dat je erover na zult denken.
4. Neem zelf het initiatief om terug te komen op het gesprek.

Wanneer relatie een dans is, dansen jullie misschien de polka. Dit is de dans om het gelijk; het aandringen van de een en het terugdeinzen van de ander, waarna de rollen worden omgedraaid.

Volgens de bestseller van Sue Johnson: Houd me vast, weten we dat de polka je alleen maar verder de put in brengt.
Herken je dit bijvoorbeeld: ‘Je bent altijd maar aan het werk, ik moet thuis alles doen!’ ‘O ja? Waarom bel je dan de hele dag met je vriendinnen?’

Voor je het weet, heb je ruzie ... over de vraag of iets nou op woensdag of op donderdag is gebeurd. Of er nou wel of niet geld is voor boodschappen. Appels en peren, ja tegen nee. De spanning loopt op. Op het eind wil je alleen nog maar dat de ander niet wéér over je heen loopt. Je wilt winnen.

Het doorbreken van deze slechte gewoonte (van gelijk willen hebben) begint met de afspraak om meteen te stoppen met strijden als het weer gebeurt. Gewoon: mond dichthouden. En zeg dan later niet wat de ander verkeerd doet, maar breng in waar je zelf behoefte aan hebt: ‘Ik voel me eenzaam, ik heb je nodig.’ Wie weet wat er gebeurt als jullie zulke dingen gaan zeggen. Misschien gun je het elkaar uiteindelijk zelfs weleens om gelijk te hebben.

Dit vraagt inzicht in de cirkel van 'geweldloos communiceren':

1. blijf bij waarnemen en checken bij een confrontatie i.p.v. interpreteren, aannames hebben, eerdere ervaring leidend maken.
2. Breng je eigen échte gevoel in, begin niet over het gevoel dat de ander jou geeft (dat is een quasi (gevolg) gevoel
3. Spreek een verlangen (behoefte) uit, en maak het geen verwijt want dan ben je alweer terug in het oude strijdende ruzie patroon.
4. Heb een verzoek .. en niet een eis in je vraag aan de ander.. blijf keuze bieden; er is altijd een ja of een nee voor de partner. Dit bevordert gelijkwaardigheid en uitnodiging tot dansen...

Succes met de nieuwe dans
of neem een keer een 'les' van een professioneel begeleider
M@rion

Ik was in gesprek met een koppel en zij hadden samen een nare ervaring gehad met vrienden. Het lukte hen niet goed daarin hun grenzen aan te geven. Achteraf balend dat zoveel van hún tijd verloren was gegaan aan dingen die ze helemaal niet zelf gekozen hadden! Ze begrepen zelf ook niet waarom grenzen aangeven zo moeilijk voor hen was?

Totdat we bij beiden hun geschiedenis verkenden. De één was grenzeloos aan het lot overgelaten en bij de ander was er grensoverschrijdend inbreuk gedaan op lichaam en geest. Maar beiden hadden nog nooit de link gelegd met toen en nu.

Als je als kind niet leert dat je ertoe doet, dat je behoeften en grenzen belangrijk zijn, dan kan je daar als volwassene ook niks mee. Sterker nog, situaties in het heden, "triggeren" oude responses.

Verken je eigen geschiedenis, je eigen triggers en deel die met elkaar. Het verdiept je relatie enorm, en wanneer je elkaar triggers kent, kun je elkaar erin helpen.

We kennen het allemaal....drukke tijden, meegaan in de waan van de dag. Daardoor verliezen we een partner nogal eens uit het oog.

Ga elke dag eens bij elkaar zitten, 30 minuten, zonder afleiding van bv kinderen of beeldscherm. Vraag eens, hoe gaat het met je, hoe voel je je. Vermijdt vragen op inhoudsniveau, zoals hoe was je dag ( vaak geeft dat enkel een opsomming van activiteiten, zonder dat je uiteindelijk weet hoe het gaat met je partner)

We zijn het een beetje verleerd....een zin met het woord "ik " beginnen. Toch probeer ik binnen relatietherapie het belang hiervan te benadrukken. Benoem wat je voelt, ervaart, denkt in plaats van de zin te beginnen met "jij ". Hierdoor wordt de manier van communiceren vaak als minder aanvallend ervaren

Veel mensen hebben er moeite mee om zich kwetsbaar op te stellen. Daarom hebben we allerlei verdedigingslinies opgeworpen om die kwetsbaarheid te beschermen.

We vertellen elkaar dan niet meer de waarheid. We verhullen de waarhied in argumenten die er niet echt toe doen.

Maar wat is nou eigenlijk je echte boodschap?
Meestal komt het in essentie neer op 'je doet me pijn'.
En precies dat is wat we NIET zeggen.
Want het voelt kwetsbaar.

Dus, heel praktisch:
- stop met alle verhalen en argumenten
- benoem het feit, wat er gebeurt is
- EN wat het met je doet.

Meer dan dat is niet nodig. Meningen zijn niet interessant. Dan zit je allebei wat te vinden, lekker interessant.

Waar het werkelijk om gaat is je gevoel, je gekwetstheid. Benoem die. Emoties hoef je niet te verklaren. Iets is oké voor je of niet, het kwetst je of niet.

Om uit het argumenteren en uit her aanval-verdedigingsspel te stappen en naar het gevoel te gaan maakt het contact totaa landers. Het maakt het contact echt, waar de rest je juist weghoudt bij de echtheid.

Op een constructieve manier met conflicten omgaan is iets wat de meeste van ons niet van huis uit meegekregen hebben. We belanden meestal in een aanval-verdedigingsspel of aanvan-tegenaanval. Dat zijn zinloze gesprekken, die nooit tot een oplossing leiden.

Aanval-verdedigingsspelletjes zijn eigenlijk ouder-kindpatronen. De een kruipt in de rol van de ouder, de ander in de rol van het kind. Bij een tegenaanval draai je de rollen alleen maar om.

Noch in de ouder-rol noch in de kind-rol kun je echt jezelf zijn, en dus gaat het vroeg of laat wringen.

Conflicten oplossen doe je vanuit gelijkwaardigheid, elkaar als je gelijke zien i.p.v. erboven (ouder) of eronder (kind).

Dit vergt enige oefening. Als je merkt dat je in elkaar krimpt, dichtklapt, gaat pleasen, e.d., dan is het nodig dat je op gaat staan, uit de kind-rol stapt. Als je de neiging hebt om jezelf groot te maken, denkt anderen niet te mogen kwetsen, verwijtend bent, e.d. dan is het nodig dat je van je troon afstapt en een stap omlaag doet.

Alleen vanuit gelijkwaardigheid kun je er samen uit komen, niet zolang je je eigen gelijk probeert te halen.

Veel van onze communicatie doen we via appjes. Helaas kunnen er dan ook misverstanden in de communicatie ontstaan.
Een belangrijk onderdeel van onze communicatie zijn namelijk de intonatie en onze lichaamstaal.
Volgens Professor Albert Mehrabianis 7% van de communicatie woorden, 38% intonatie en 55% lichaamstaal.
Dus als je iets gevoeligs of lastigs wil bespreken, doe dit dan face to face in plaats van via appjes om misverstanden en wrijving te voorkomen.

Er is iets wat je graag wil bespreken met je partner maar het is een gevoelig onderwerp. Kies dan een goed moment uit.
Als de ander gestrest thuiskomt van zijn werk? Slechte timing.
Wacht liever tot je partner echt is aangekomen, wat rust en tijd heeft. Dan zal je partner meer bereid zijn tot een open gesprek.
Ook je eigen stemming is van belang. Als je zelf gestrest bent, verdrietig, boos of angstig, dan staan die emoties een goed gesprek in de weg. Als dat zo is, wacht dan totdat zelf rustig bent voordat je het gesprek begint.

Spreek eens af om opnieuw te beginnen!
Stop met alle verwijten, wrok en trots.
Kijk naar de ander, word weer verliefd. Ga leuke uitjes verzinnen. Praat vriendelijk/wees vriendelijk. Geef elkaar complimenten.
Stap over je ego heen.
Maak jezelf mooi.
Neem samen het huis onder handen zodat het weer fris en opgeruimd is. Kook samen en eet het bij kaarslicht op.
Vraag naar de ander.
Maak plezier.
OF
ga met respect uit elkaar!
want de ander steeds verwijten maken, ruzie maken, elkaar doodzwijgen, gelijk willen hebben en jezelf doodongelukkig voelen is geen gezonde situatie.

Sometimes all it takes to overcome communication problems inside a relationship is understanding which relationship language you and your partner prefers.
There are people that connect more easily when they give or receive words of affirmation. This could be compliments, appreciation, encouragement or even just a listening ear.
Others register the presence of love when physical touch is involved. Then holding hands, a hug or just a arm around your shoulder can go a long way in connecting with this person.
Giving and receiving gift is another language of love. It is not about spending a lot of money, is more about gesture that show attention and making the other feel special.
Then there are those that express love with act of service, fixing what is broken, doing chores and stepping up in general on a more practical way. They take care of things.
Last but not least is the language of love that requires to spend quality time together. Doing something special, making time, organize the detail as a way to show your partner your love.
What is your favourite language of love? What is your partner's? Check with each other is you both know each other love language.

Als je iets aardigs doet voor de ander maar je verwacht iets terug te krijgen en als de ander iets aardigs voor jou doet maar hij of zij verwacht iets terug van jou, dan spreken we van geheime contracten. Iets aardigs doen is in dit geval voorwaardelijk en dat vormt een voelbare druk. Geheime contracten zijn als het ware onuitgesproken/vaak niet bewuste verwachtingen naar elkaar.
1. Maak een lijst van de dingen die je verwacht van je partner wanneer je iets aardigs voor hem doet.
2. Maak een lijst van de dingen die je denkt dat je partner van jou verwacht als zij of hij iets liefs voor je doet.
.
Leer om je eigen verwachtingen onder woorden te brengen en uit te spreken zodat de ander zelf kan bepalen of hij of zij daaraan wil voldoen of niet. Je bevrijd als ware jezelf en de ander van deze verplichtingen als ze concreet worden. leer ook hoe je de verwachtingen van de ander helder kan krijgen en voel je vrij om daar wel of niet aan te voldoen. Wees authentiek.
Wanneer jij en je partner deze verwachtingen leren uitspreken dan komen jullie veel dichter bij jezelf en bij elkaar. Deze verwachtingen zijn geen verplichtingen maar constructen die verdwijnen wanneer ze geen geheimen meer zijn. Hierdoor wordt iets aardigs doen voor de ander puur en zuiver en bevrijdend.

Veel stellen komen bij ons met de vraag 'hoe kan ik beter communiceren'. Ze proberen elkaar wel beter te begrijpen, maar in de communicatie ontstaat er eerder afstand, dan begrip en nabijheid.

Dit komt vaak omdat er een 'onderlaag' in onze communicatie meespeelt. Dit kan zitten in lichaamstaal, maar ook in eerdere verwijten, teleurstellingen. Ook speelt er vaak oude pijn/oude teleurstellingen mee. Als jij je b.v. vroeger afgewezen hebt gevoeld, op school en/of je ouders, dan is de kans zeer groot dat je hier heel gevoelig voor bent. En dan kan het zomaar zijn dat in de communicatie met je partner, deze pijn vaak getriggerd wordt, terwijl je partner eigenlijk iets anders bedoelt.

Daarom is het zeer zinvol om steeds naar ook (en vooral) naar jezelf te kijken en te vragen 'wat wordt er nu in mij getriggerd?'.

Succes!

Aannames.
Waarom hebben we eigenlijk snel een mening of oordeel of waarom doen we aannames over een ander? Ik denk dat de volgende redenen er de belangrijkste voor zijn:
- Je voelt je niet gezien/gehoord
- Je voelt je achtergesteld of gekwetst
- Je voelt je onzeker
- Je begrijpt de ander niet
- Je bent het niet eens met de ander
Hoe kun je het doorbreken?
Stap 1: Word je ervan bewust wanneer je een aanname doet, ergens een sterke mening over hebt of zelfs een oordeel velt. Het is een proces dat zich in jouw hoofd afspeelt. Als je jezelf afvraagt waarom dit zo is, hoor je jezelf letterlijk denken “ik denk dat…..”.
Stap 2: Vraag jezelf af waarom het zo belangrijk voor je is. Welke emotie zit erachter? Wat zegt het over jou? Wat mis je? Wat voel je? In welke behoefte word je mogelijk niet bevredigd?
Stap 3: Vraag jezelf af of je er iets mee wilt of niet. Soms is het inzicht genoeg en kun je het loslaten of naast je neer leggen.
Stap 4: Als je er iets mee wilt, bedenk welke vraag of vragen je de ander zou kunnen stellen om de zaak te verduidelijken en te checken. Hiermee kun je, in plaats van ‘denken’ iets te weten, het ‘zeker’ weten. Stel bij voorkeur open vragen zodat je onbevangen het gesprek ingaat.

Harde emoties zijn ; boosheid, wantrouwen en jaloezie, ongeduld irritatie en cynisme.
Als je deze kent bij jezelf of ziet bij je partner dan is dit vaak vanuit bescherming.
De zachte emoties die daar onder zitten doen wrsch meer pijn.
Stel jezelf de vraag; welke kwetsbare emotie zit daar dan onder bij mijzelf. Dit kan kwetsbaarheid zijn dit kan schaamte, spijt, onzekerheid, bang, gekwetstheid zijn.
Van hieruit kun je opener en eerlijker praten met elkaar en geeft het meer verbinding.

In de beginfase van een relatie lig je nachtenlang verstrengeld in elkaars armen te praten over de grote thema’s van het leven. Je wilt elke minuut van de dag samen zijn; alles aan de ander is interessant en je begrijpt elkaar bijna zonder woorden.
Tot je ineens steeds vaker boos wordt over futiliteiten zoals het vervangen van de vuilniszak. Waarom liggen bij partners in langdurige relaties, soms zulke negatieve patronen op de loer?

Verliefde mensen produceren allerlei stofjes die het makkelijker maken om een verbinding met elkaar aan te gaan,’ vertelt psycholoog en relatietherapeut Nynke Nijman. ‘Oxytocine heeft bijvoorbeeld een remmende werking op het angstsysteem, waardoor beide partners zich kwetsbaar op durven te stellen. Het is daardoor alsof een verliefd stel dezelfde taal spreekt.’ Door de aanmaak van onder andere serotonine en dopamine zien we elkaar ook nog eens door een zacht filter. En dat zorgt ervoor dat we eigenschappen waaraan we ons later misschien kapot ergeren, in het begin juist charmant vinden.

IK zie in mijn praktijk soms stellen die opvallend onaardig en vijandig met elkaar in gesprek zijn. Botter dan ze ooit met collega's of kennissen zouden doen. Het is niet meer mogelijk om kwetsbaar te zijn naar elkaar en er zijn flinke 'beschermingslagen en ontwijkmechanismen' ontwikkeld..

Het blijft de kunst om in een (langdurige -en soms gekwetste) relatie tóch Volwassen met elkaar te blijven communiceren.. helder, duidelijk en vanuit respect. Vanuit het hier en nu, gebaseerd op feiten en gericht op bereiken.

Dus i.p.v. de verwoestende manier van communiceren- fel kritisch, constant verdedigend, minachtend, cynisch of hautain (en daarmee innerlijk al vertrokken),- blijf je je uiterste best doen om lief en duidelijk te communiceren. Je geeft grenzen en behoeften (tijdig) aan - zonder je partner aan te vallen of verantwoordelijk te maken voor jouw negatieve gevoel. Je spaart geen ergernissen op, maar communiceert regelmatig en op tijd, zodat zaken klein en oplosbaar blijven. En er geen rijstebrij van oude koeien en eeuwige verwijten ontstaat.

Ga regelmatig terug naar fijne, zoete verliefde momenten- haal ze nog eens op - voordat je gaat geloven dat het er niet meer is of erger nog kan zijn .. met je partner.

Wees eens (wat vaker) lief en aardig in het gesprek met je partner. En weet dat hoe meer je geeft, hoe meer er terug kan komen ♡♡

Vaak gaat het in een ruzie of discussie over gelijk hebben en gelijk willen krijgen. Maar is dat echt belangrijk?
Ik zeg wel eens, wil je gelukkig zijn of wil je gelijk hebben.
Deze twee gaan niet altijd samen!
En je herinnert je vast wel een moment dat je zeker wist dat je gelijk had en dat het achteraf toch anders was.....

DE KRACHT VAN HET WOORDJE "EN"

Als je tegenstrijdigheden in de taal verkleint, ontstaat er ruimte.
Is jou wel eens opgevallen dat in onze taal tegenstrijdigheden zitten? Hoe zou het voelen als je het woord ‘maar’ in een zin vervangt door ‘en’? Ik ervaar dat het woordje ‘en’ meer ruimte geeft.

Hier volgt een oefening:
“Vervang het woordje ‘maar’ door het woordje ‘en’ bij alles wat je zegt en denkt. Een aantal voorbeelden:
lk moet naar de kapper maar ik moet eerst de kinderen van school halen.
Ik moet naar de voetbalwedstrijd van mijn zoontje, maar ik wil niet dat mensen zien dat ik me niet goed voel.
• lk wil wel stoppen met de medicatie, maar ik ben bang dat ik me dan slecht ga voelen.
• Mijn man zegt dat ik niet zo vaak moet stofzuigen, maar ik wil wel dat het schoon blijft in huis

De woorden ‘moet’ en ‘maar’ zorgen bij deze gedachten voor een conflict. ln feite vertelt het verstand van deze vrouw dat er vreselijke dingen zullen gebeuren als ze iets wel of niet doet. Daarnaast geeft het woordje ‘maar’ de voorwaarde weer waaraan de situatie moet voldoen. Door het woordje ‘maar’ te vervangen door ‘en’ zul je merken dat heel veel dingen ook naast elkaar kunnen bestaan. Het opheffen van dit conflict geeft mensen het inzicht dat er een middenweg is tussen angsten en verlangens. “Als je het verlangen hebt om de straat op te gaan, maar je voelt je onzeker, dan zegt je verstand je dat je onmogelijk met een onzeker gevoel de straat op kunt. Feit is echter dat dit wel degelijk kan, Het is niet ideaal, maar wel een eerste stap. Er is veel meer mogelijk en er zijn veel meer middenwegen dan je verstand je laat zien. Ontdek zelf wat er allemaal mogelijk is als je de regels van je verstand niet meer zo serieus neemt.”

Bron van de oefening: boek ACT in Actie!

Gebruik NIVEA

Kén je dat, dat er langs elkaar heen gepraat wordt? Dat je elkaar niet begrijpt? Dat de ander aan precies hetzelfde een heel andere betekenis geeft? In dit bericht vertel ik je hoe je door de communicatieregel NIVEA meer plezier in je leven kunt krijgen. En hoe je misverstanden kunt voorkomen.

Doordat een ieder een andere achtergrond heeft, en door een andere bril kijkt, geef je verschillende betekenissen. Wereldbeeld noemen ze dat. In het groot: je kijkt beiden anders naar de wereld. En dat heeft ook zo zijn effecten in het hele kleine…

Door verschillende wereldbeelden zullen mensen eenzelfde situatie anders beoordelen. Ben je voor Ajax, dan is de gekregen strafschop wellicht heel terecht, terwijl een Feyenoord-fan dezelfde beslissing van de scheidsrechter als totaal onterecht beschouwt.

Wereldbeelden zorgen ervoor dat mensen denken te weten wat een ander vindt of denkt. Omdat dat in hun eigen ogen volstrekt logisch is. Of men denkt de ander voldoende te kennen om tot een zekere conclusie te komen.
Voorbeelden:
• Hij zal me wel stom vinden
• Dit is een geweldige deal voor hem
• Volgens mij vindt ze haar functie niet zo leuk
• Dat was toch een fantastisch feest
• Waarschijnlijk is ze wel blij met dat voorstel

TREK NIET TE SNEL CONCLUSIES!
Behandel dergelijke gedachten met de nodige voorzichtigheid!! Want er is dan vaak spraken van ‘invullen’. Je trekt een zekere conclusie, die voor jóu als waar bestempelt wordt. Maar wat vindt de ander er nou eigenlijk echt van?

En wat heeft NIVEA hier nu mee te maken? NIVEA staat in de communicatie voor: Niet Invullen Voor Een Ander. Natuurlijk zal dat wel eens gebeuren, maar zorg er dan in ieder geval voor dat je één en ander met de ander afstemt. Klopt het wel wat je meent te weten?? En soms zul je zien dat jouw wereldbeeld jou parten heeft gespeeld, omdat de ander er, vanuit zijn/haar wereldbeeld, echt heel anders tegenaan kijkt.
NIVEA kan heel wat gepieker en negativiteit voorkomen. Probeer het! Kijk naar wat je waarneemt en vul niet in. Zet een PUNT na jouw waarneming. En áls je het invult, vraag dan: “Klopt het dat je ……… bedoelt?” CHECK!
Ik wens je succes!

Wanneer je er achter komt dat jouw partner een ander heeft ontstaat er vaak een schok. Het gevoel dat je een natuurramp hebt meegemaakt.
Na een natuurramp ga je ook kijken naar jouw huis. Daar is het niet meer zoals het was, niet meer veilig.
Wat je dan gaat onderzoeken is het fundament. Staat dat er nog?
Kan er een nieuw huis opgebouwd worden?
Misschien is het een ander huis dan je kende, met bekende en onbekende hoekjes, en meubels.

Wanneer stellen bij mij komen voor relatietherapie, zeggen ze vaak: 'Onze communicatie is niet goed'. Er volgen dan vele voorbeelden waarin de communicatie scheef ging. Wat ik als relatietherapeut dan doe, is kijken naar het patroon. En dan ineens wordt helder dat in alle die voorbeelden eigenlijk precies hetzelfde gebeurt, alleen met een ander onderwerp of script. Maar hetzelfde patroon ontvouwt zich steeds weer, in het klein en in het groot. Dat maakt het voor stellen ineens een overzichtelijk probleem om te tackelen, in plaats van een wanhopige puinhoop waarin men verstrikt is geraakt. Het patroon helder krijgen lukt bijna altijd al in de eerste sessie en biedt veel houvast en perspectief voor de rest van het traject.

Enkele tips om beter te luisteren:

• Haal diep adem, ontspan je buik en leun een beetje achterover, zodat je in een open, ontvankelijke stemming komt waarin je niet direct hoeft te reageren. Blijf gericht op ademhalen en ontspannen.
• Luister met de intentie om de wereld van je partner te betreden en te leren kennen. Wees niet belerend, ga niet analyseren, draag geen oplossingen aan en verdedig jezelf niet.
• Laat merken dat je luistert. Soms is het al genoeg om stilletjes te luisteren, maar bevestiging en een knikje werken ook goed.


(Bron: Civas)

Wanneer je merkt dat jullie discussies vaak (te) hoog oplopen, dan is er meestal sprake van een destructief ruziepatroon.

En dat kan zo ontstaan: jullie ‘schieten’ allebei in bepaald gedrag wat effect heeft op het gedrag van de ander. Partner A wordt door iets getriggerd, dat leidt tot een bepaalde emotie, wat leidt tot bepaald gedrag, met een bepaalde uitkomst. Partner B wordt getriggerd door het gedrag van Partner A en begint zijn of haar eigen patroon. En weer visa versa; de bekende vicieuze cirkel.

Wat ook niet helpt is om de ander als ‘fout’ te zien (de dader) want daardoor ben je niet meer goed in staat om naar je eigen aandeel te kijken. Je bent dan meer bezig met aanvallen, beschuldigen en veroordelen. Dit gebeurt vanuit zelfbescherming omdat je bijv. gekwetst bent of je je te kwetsbaar voelt. Je partner tot ‘de boef’ veroordelen is eigenlijk een reactie op een trigger jij tegenkomt.

Leren herkennen welk gedrag je vertoont en welke triggers je tegenkomt helpt bij het
inzien dat het destructieve ruziepatroon een gezámenlijk patroon is en niet de schuld van de ander.

Deze 1e stap is een belangrijke stap in de richting van het doorbreken van jullie ruziepatronen. Een relatietherapeut kan jullie helpen bij het zetten van de volgende stappen (bijvoorbeeld vanuit de Geweldloze communicatie, EFT of de visie van Dr. John Gottman).

Waardevol boek om te lezen het geeft nieuwe inzichten omtrent onze huidige samenleving waar de social media, een bron lijkt te zijn van het perfectionisme en altijd vraagt om meer en om beter en bovenal moet je altijd maar gelukkig zijn.

Volgens Dirk de Wachter wordt het steeds meer een kunst om ook te leren om ongelukkig te mogen zijn. Hij geeft hiervoor de waardevolle tips.

Wanneer partners hun boosheid naar elkaar uiten of deze uiten over elkaar
zet ik dit stil, bijvoorbeeld doordat ik even op de tafel ga tikken.
Ik vraag dan aan de boze partner ; wat is jou diepste verlangen/wens op dit moment, want onder boosheid zit altijd een verlangen.
Denk na en probeer onder woorden te brengen wat je graag wil op dit moment van je partner. Maak dit op een rustige manier kenbaar naar hem/haar.

We kunnen in een cirkel van kritiek en verwijten terecht komen. Kritiek is een grote valkuil in de communicatie in een relatie. Onder kritiek ligt altijd een verlangen. Bijvoorbeeld als je zegt: je zit al de hele avond op je telefoon....dan vraag je eigenlijk om aandacht en verbinding. Kijk eens naar de momenten dat je kritiek uit. Weet je welk verlangen er onder zit? Zo kan je in je communicatie van negatief naar positief gaan en dat maakt een wereld van verschil.

Tijd is aandacht!
Hoeveel tijd mensen voor zichzelf of de relatie maken is vaak bepalend
hoe goed het gaat voor beiden!

Praat vanuit je eigen gevoel, zonder de ander te verwijten.
Bijv. voor mij voelt dit niet goed.....
Als je het dicht bij jezelf houdt dan gaat je partner niet in de verdediging maar wordt er naar je geluisterd.

Mocht je in een discussie geraken met je partner, wat is dan de aanleiding van dit gesprek. Wat was de intentie van je om dit onderwerp in te brengen.
Het is belangrijk dat je voor jezelf waarden die je belangrijk vindt in het leven, t.a.v. de discussie op een rijtje hebt.
Zijn er emoties bij betrokken, zo ja, bij wie en hoe hoog zit je in de emotie.
Dit zijn o.a. voorwaarden waarbij een gesprek in een discussie kan eindigen op een onjuiste manier of een goede manier.

Merk je in de relatie dat je niet meer kan thuiskomen bij elkaar. Of dat je niet meer volledig aanwezig bent. Kan je een afstand voelen tussen jou en je partner? En merk je op dat er weinig intimiteit is. Dat de afstand niet kleiner wordt en door ruzies stilzwijgend of vechtend groter wordt?

Spreek dan met elkaar een stop moment af.
Dit is een moment waarin jullie beide ruimte nemen voor jezelf. In dit moment zorg je goed voor jezelf. Kom je tot rust en kan je reflecteren.
Stel jezelf de volgende vragen:
Wat ervaar ik?
Wat wil ik voor mezelf?

Spreek een nieuw moment af waarin jullie samen ontspannen zijn en deel met elkaar wat je hebt ervaren en wat je graag wenst. Probeer eens zonder oordeel te luisteren.

Voor meer informatie over hoe relatie therapie jullie kan helpen, neem dan contact met mij op.

Pas als je je echt uitspreekt kan de ander naar je luisteren. Jezelf uitspreken is een competentie die je kunt leren. Neem de eerste stap, zeg wat je voelt, benoem je fysieke sensaties.

Samen genieten van drank of andere middelen is vaak een manier om samen het leven te vieren.
Maar soms verandert het na verloop van tijd in toekijken hoe je partner alleen drinkt of gebruikt. Deze momenten doen jullie allebei pijn. Relatietherapie kan jullie helpen jullie huidige behoeften te herkennen en aan elkaar te vertellen. En een nieuwe manier te vinden om jullie weer met elkaar te verbinden.

Ook in intieme relaties kun je het nodig hebben om assertief, weerbaar te zijn, zoals in het spreekwoordelijke ‘de kaas niet van je boterham laten eten'. Het spreekwoord lijkt te verwijzen naar de ander die het lekkerste van de boterham, namelijk de kaas wel eens zouden willen afpakken. Al snel roepen deze woorden en beschrijvingen een spanning op. Je moet je, net als een leeuw leren verdedigen door een grom te geven of je klauw uit te slaan. En dat kun je of wil je misschien niet.
Gelukkig gaat de kern van assertiviteit over zelfliefde, over voelen en toelaten wat voor jou belangrijk is en dat in contact brengen met een ander. Over bewustzijn van je eigen ruimte en hoe deze te vullen met jou ipv met de aanwijzigingen, afwijzingen, onderwijzingen van een ander. Zoveel vertrouwen hebben in jezelf dat je jezelf kan blijven voelen, ook als je partner je feedback geeft, of tips, of complimenten.
 Mis je deze liefdevolle basis in jezelf dan kan begeleiding/therapie je helpen om die te vinden.

Als je het niet zeggen kan, schrijf het dan....
het niet voor iedereen even makkelijk om te praten. En soms helpt het om elkaar een brief te schrijven die je dan bij mij aan elkaar kan voorlezen. De kracht van zorgvuldig gekozen woorden kan zo ontzettend helpen.
Ik help dan door beiden van vragen te voorzien als bijvoorbeeld:
* Met deze brief wil ik je laten weten dat.....
* Wat ik anders had kunnen of willen doen is....
* Hoe ik de toekomst met jouw voor me zie is...
* Waar ik me best voor ga doe is....
* Ik ben trots op jou omdat....
Wil je ook meer verbinding?

MAG TOCH GEWOON MIJN MEING GEVEN?
- De kracht is juist om de ander volledig in zijn/haar waarde te laten. Daar zit namelijk vrijheid voor jezelf en innerlijke rust in de relatie.
- En voel je wel de behoefte om je mening te uiten? Sta dan eerst stil wat je daarmee wilt bereiken in de relatie en wat het jullie samen oplevert. Hoe gaan jouw woorden wellicht overkomen op de ander? Welk deel in jou voelt zo sterk om hier uiting aan te geven en wat zegt dit over jou?
- We hoeven elkaar niet altijd te begrijpen. We zijn prachtige Individuen met een eigen verhaal op reis met de beste intenties. Heb lief en koester de mensen die oprecht van je houden.
- En bereik je de ander niet met jouw puurheid? Soms is geen reactie dan de weg naar verlichting..
- Friendly reminder; Het uiten van je mening is iets anders dan het delen van je gevoel. Je gevoel delen is juist wel belangrijk in een gezonde relatie!

Heb jij het gevoel dat jouw relatie gelijkwaardig, in balans is?
Sluit eens allebei je ogen, en hou je handen voor je, met de palm van je hand naar boven. Weeg dan intuitief af, hoeveel jij het gevoel hebt dat jij geeft in de relatie en hoeveel je partner geeft in de relatie.
De ene hand stelt dus voor hoeveel jij geeft in de relatie, de andere hand hoeveel je partner geeft in de relatie.
Open dan allebei je ogen en wissel uit.

Ik doe deze oefening vaak in de praktijk met stellen, en het is bijzonder wat er gebeurd met stellen als ze deze oefening doen. Probeer jij het ook uit?

Herken je dat, je probeert je partner iets te vertellen dat je dwarszit en telkens komen jullie in een negatieve conflictspiraal terecht. Wil je zicht krijgen op wat er nu misgaat in jullie communicatie? Welkom in mijn praktijk waarbij we samen stilstaan bij de Masters en Disasters in Communicatie.

Heb je de neiging om uit contact te gaan of af te haken, dan is je overlevingssysteem getriggerd. Breng eerst je overlevingssysteem tot rust via zelfzorg. Pas dan kun je weer helder denken en het gesprek aangaan met je partner. Wil je leren hoe je je overlevingssysteem via zelfzorg tot rust kunt brengen? Welkom in mijn praktijk.

Ben duidelijk over wat jij nodig hebt want jouw partner kan geen gedachten lezen. Echt niet.
Dus als je wat wilt of iets nodig hebt dan is de meest effectieve manier om die behoefte te laten vervullen: duidelijk en hardop uitspreken.

Als je het lastig vindt om aan te geven wat je nodig hebt (omdat je bijv denkt dat je daar geen ruimte voor mag innemen. Of omdat je 'zwak' of 'slecht' is om iets te willen. Dan mag je die overtuiging gaan onderzoeken (waar komt het vandaan? waar heb je dat geleerd en van wie?) en ombuigen naar een meer realistischer beeld. Nl dat van dat jij als mens recht hebt op jouw behoeften en dat deze behoeften essentieel zijn en dus ruimte mogen krijgen.

Je partner op de hoogte brengen van jouw behoefte , zodat hij/zij ook wéét wat er in jouw koppie omgaat en waar jouw behoeften liggen, scheelt voor beide veel frustratie en ongenoegen (wat kan leiden tot verwijt en verwijdering).

Ga eens met je rug naar elkaar toe zitten. Heb beide stiften en een leeg vel papier voor je. 1 begint met tekenen en omschrijft wat hij/zij tekent. De ander tekent dit ook. Als je klaar bent leg je ze naast elkaar, zijn ze hetzelfde? Hoe is het om de verschillen te zien? Had je anders kunnen communiceren waardoor de ander je beter had begrepen?
Nu andersom!

Het uiten van frustraties is altijd nog beter dan het inslikken van frustraties

Benader de ander (je kind) vanuit de Pace houding:
Playful, Accepting, Curious en Empathy (spelend, accepterend, nieuwsgierig en empathisch).
Dit maakt het contact en connectie sterker tussen jou en je naasten.

How does love really touches you? Because someone does something for you? Or through an attentive hug? It's different for everyone. Take a test of what your preferred language is. Or read a book by Gary Chapman about love languages. And, if you know what your sweetheart’s language is, think about how you can do something that by your partner really is perceived as love.

How often do you get a reproach from your partner? And that touches you. If we ask questions about it in therapy, often something else appears to lie underneath it. It turns out that it is driven by a deep desire. With that need you can connect much better than with the reproach. So, if you get a reproach, put your instinctive defensive reaction in the fridge and ask thoroughly about what lies underneath. You may then have a good conversation instead of a fight. And vice versa, if you feel the inclination of blaming your partner coming up, check with yourself which desire is actually touched. And consider saying that.

De moeilijkheid van aandachtig luisteren is dat ons verstand zich ermee gaat bemoeien. We gaan woorden interpreteren en verbinden met associaties die wij in onze eigen persoonlijke database hebben opgeslagen. Daarom kunnen veel mensen niet echt goed luisteren. Hun brein is bezig met het verwerken van andere informatie,, met denken.
Wanneer je denkt en dus in gedachten met jezelf in gesprek bent, kun je niet goed luisteren naar een ander. Het verstand drukt het gevoel weg. Daarmee is de verbinding verbroken en is er geen zuivere communicatie meer.
Hier komen veel conflicten tussen mensen uit voort. Wanneer je alleen vanuit verstand communiceert, zonder empatisch te luisteren (echt horen wat de ander zegt) zijn misverstanden en problemen onvermijdelijk. Door je open te stellen en ontvankelijk te luisteren vanuit een liefdevolle staat van zijn, kun je zuiver contact met iemand maken.

Wat kun je doen om je communicatieve vaardigheden te verbeteren?
Bedenk eerst wat je wilt vertellen; wat is je eigenlijke boodschap?
Blijf bij de kern van wat je wilt vertellen, voorkom onnodige woorden en wolligheid, spreek kort en bondig.
Gebruik bijvoorbeeld je dictafoon op je telefoon, om gesprekken van jezelf op te nemen en luister die terug om te horen hoe je praat en welke woorden je gebruikt; of je geloofwaardig en overtuigend bent, of misschien langdradig en saai.
Spreek eens voor de spiegel en observeer je eigen mimiek en nonverbale signalen.. ook die hebben lading.
Bereid je bericht en boodschap voor, zeker als het lastig of gevoelig is en vraag je eerlijk en kritisch af of dit duidelijk is en gericht op een oplossing of een wens. Houd er rekening mee dat hoe langer het bericht, hoe eerder er afgehaakt wordt in onze drukke snelle tijd. Kom terzake en wees vooral concreet en duidelijk.. vermijd aannames en oude koeien!

Veel cliënten maken verwijten naar elkaar. Wat er dan gebeurt is dat er verwijdering ontstaat, precies datgene wat ze niet willen. Belangrijk is om te kijken naar het verlangen wat verscholen ligt onder het verwijt. Als het lukt om het verlangen uit te spreken zul je merken dat er meer verbinding komt.

Wanneer een stel bij mij komt, gaat het vaak over wat kan ik doen en wat moet de ander doen. Bij mij hoef je eerst niks. Alleen te kijken/ervaren hoe deed je het tot nu toe. Hoe luister je, hoe communiceer jij?
Daarna komt de volgende stap en die is vaak verrassend makkelijk..

Het is de moeite waard als je elkaar niet verstaat of bereikt ook eens wat te lezen over man vrouw verschillen in de communicatie. Dit kan begrip opleveren naar elkaar toe.
Bekendste voorbeeld boek hierin is 'mannen komen van mars en vrouwen komen van venus'

We worden meestal het meest teleurgesteld, boos of pijnlijk geraakt door de mensen die het dichtst bij ons staan. Wat je bij een kennis hooguit irritant vindt, tolereer je absoluut niet bij je partner. Daarom werkt juist een intieme relatie als een spiegel waardoor je precies kunt voelen en zien waar je zelf kwetsbaar bent.
In die spiegel van de relatie kijken, te voelen naar je kwetsbaarheid is moeilijk, vaak moeilijker dan dezelfde ruzie nog een keer te herhalen. Toch is in de spiegel kijken, een belangrijke weg om uit de kwetsende cirkel van aanvallen en verdedigen te raken. Relatietherapie helpt je daarbij.

Ruzies of argumenten ontstaan wanneer jij en je partner ergens in getriggerd worden. Zo’n trigger kan je zien als een signaal dat gaat over bepaalde behoeften, kwetsbaarheden en vooroordelen. En wanneer we ergens hard in geraakt worden dan komt dat omdat het resoneert met iets wat we in ons verleden al een keer ervaren hebben.

Ruzies leggen iets bloot dat bekeken en onderzocht mag worden. En wanneer jullie samen leren begrijpen waar jullie en je eigen patronen vandaan komen, dan kan je elkaar helpen om eruit komen. Om op deze manier naar het nut van ruzies te kijken, komt je relatie op een next level.

Een ontwikkeld bewustzijnsniveau van je eigen triggers en die van je partner helpt bij het begrijpen wat er ónder jullie ruzie verscholen ligt. Waar het wérkelijk overgaat.
Op het moment dat je elkaars (en je eigen!) triggers begrijpt en erkent (zonder oordeel), dan is de stap naar compassie en zachtheid niet zo groot meer en is Herstel mogelijk. Herstel is noodzakelijk om van DisHarmonie naar weer een staat van Harmonie te kunnen komen.

Stel je bent samen in een vervelende terugkerende discussie beland. Hoe zou het zijn om dan beide even letterlijk een stap naar achteren te zetten. Alsof je als het ware uit het plaatje van de discussie stapt. En dan allebei kijkt naar daar waar de discussie plaatsvond. Waar zijn de beide betrokkene zich tegen aan het beschermen? En wat willen ze eigenlijk, diep in hun hart? Misschien is dat wel precies hetzelfde ...

Binnen relaties zie ik veel stellen zich vooral met de ander bezig zijn. Wat hij/zij zou moeten doen, hoe het voor hem/haar zit, etc.
Dat is fijn vanuit zorgzaamheid, maar dat is vaak geen helpend patroon en lijdt tot verstrikking in elkaars wereld.
Om daar uit te komen is het belangrijk dat partners zich meer op zich zelf gaan richten. Wat zij voor zich zelf nodig hebben van de ander.

1. Als je harmonieuze relaties wil is het belangrijk dat je leert om je eigen (waarde-) oordelen te relativeren. Een vraag om te overdenken en je op weg te helpen:
De Engelse taal kent de uitdrukking: “beauty is in the eye of the beholder”, vrij te vertalen als schoonheid is in het oog van de waarnemer. Bijvoorbeeld, jij vindt een schilderij mooi, je vriend vindt het niks. Ga je nu ruzie maken wie er gelijk heeft? Nee natuurlijk, maar toch is dat wat we vaak doen bij verschillen van mening. We vergeten dat wij het zelf zijn die de wereld om ons heen beoordelen, en dat we bij ons zelf te rade moeten gaan als we willen begrijpen wat er speelt.
2. Er is in relaties een keuze te maken tussen gelijk willen hebben of geluk willen hebben.

Heb je de neiging om in je relatie soms zo boos te worden dat je alleen nog maar een kokende stroom van woorden en geluid naar buiten kan brengen dan is het goed om een pauze voor te stellen. Je zou bijvoorbeeld kunnen zeggen dat je even tijd nodig hebt. Dat je te boos bent om een gesprek te voeren en dat je er later op terug wilt komen. Zo’n pauze inlassen is niet eenvoudig. De kracht waarmee je reactie opkomt wanneer je je gekwetst, onrechtvaardig bejegend of aangevallen voelt, lijkt soms op een dier in nood. Instinctief geef je een haal of zet je het op een lopen. Je hebt er nauwelijks zeggenschap over. Juist daarom is het zo belangrijk om een stap terug te doen en je reacties te ontkoppelen van de ander.
In de pauze kun je voelen wat er te voelen is, zo volledig mogelijk. Is de spanning in je lijf te groot of loop je over van emoties, dan kun je beter eerst iets doen wat je spanning vermindert, zoals opruimen, hard lopen of wat jou maar helpt. De ruimte die zo ontstaat is een eerste, belangrijke stap om dichter bij jezelf te komen en om te begrijpen wat er nu eigenlijk speelt.