De communicatiester

De communicatiester is een hulpmiddel om inzicht te krijgen in hoe iemand communiceert tijdens spanning of conflict. Het model wordt vaak gebruikt binnen systeemtherapie en gezinsbegeleiding en sluit goed aan bij het werk van Virginia Satir, die verschillende communicatiestijlen beschreef.

Wat is de communicatiester?
De communicatiester laat zien dat communicatie uit meerdere lagen bestaat. Wat je zegt, is vaak maar één deel van het geheel. Onder spanning reageren mensen meestal vanuit een vaste overlevingsstijl.

De 5 communicatiestijlen
De Aanklager (blamer)
Wijst met de vinger.
“Jij doet altijd…”
Onderliggend gevoel: machteloosheid of angst.

De Pleaser (placater)
Past zich aan om harmonie te bewaren.
“Het maakt niet uit, is goed.”
Onderliggend gevoel: angst voor afwijzing.

De Rationalisator (computer)
Blijft zakelijk en afstandelijk.
“Feitelijk klopt het niet.”
Onderliggend gevoel: onveiligheid bij emoties.

De Afleider (distractor)
Maakt grapjes of verandert van onderwerp.
Onderliggend gevoel: spanning vermijden.

De Congruente Communicator (gezonde stijl)
Spreekt duidelijk, eerlijk en respectvol.
Gevoel, behoefte en boodschap kloppen met elkaar.

Wat gebeurt er in relaties?
In families of relaties ontstaan vaak vaste combinaties:
Aanklager ↔ Pleaser
Rationalisator ↔ Emotionele partner
Afleider ↔ Serieuze partner

Volgens systeemdenken versterken deze stijlen elkaar. Niemand is “het probleem”; het patroon houdt zichzelf in stand.

Praktische tip
Wanneer er spanning is, stel jezelf deze drie vragen:
Wat voel ik écht?
Wat heb ik nodig?
Hoe kan ik dat zeggen zonder aanval of verdediging?

Bijvoorbeeld in plaats van:
“Jij luistert nooit!”
Zeg:
“Ik merk dat ik me niet gehoord voel en dat maakt me onzeker. Kunnen we hier even samen naar kijken?”

Dat is congruente communicatie: duidelijk, zonder aanval, met verantwoordelijkheid voor je eigen gevoel.